De schoonheid van het verval. Wabi Sabi.

De schoonheid van het verval. 侘寂 ( Japans; Wabi Sabi )

Ik rijd terug vanuit het Westen van het land. Gedachten spoken door mijn hoofd en ik voel me een beetje rusteloos. Ik heb zojuist in de auto op Spotify naar het nummer Het Is Gebeurd van Brigitte Kaandorp geluisterd. Ik heb vanmorgen een gesprek gehad voor Negatief Project met Sandra. Een vrolijke dame die haar weg in het leven gevonden heeft nadat zij en haar man Vincent heel wat leed overkomen is.

"Je was onderweg steeds maar in mijn gedachten" ...zingt Brigitte verder en ik denk aan Sandra.

Nog geen twee uur eerder parkeerde ik mijn auto in een doodlopende straat en druk op de bel.
Vincent, de man van Sandra doet open en Sandra roept dat ze eraan komt.
Nog geen minuut verder sta ik oog in oog met een dame die de helderste blik in haar ogen heeft die ik ooit gezien heb.
Ze kijkt een beetje door me heen voelt het...en toch voel ik me direct op mijn gemak.
Ik hoef immers niets te verkopen en ook kom ik in principe niets halen, en heb zeker niets te verbergen. Ik kom voor een gesprek van mens tot mens en dat kan eigenlijk nooit verkeerd zijn.
We gaan naar de huiskamer en ze vraagt of ik thee wil. Eigenlijk ben ik een echte koffieman ( is dat een woord? ) en tot mijn eigen verbazing zeg ik dat dat prima is. Misschien ben ik toch nog wat onder de indruk van die open en doordringende blik. Ze vraagt wat voor thee en ik roep " Rooibos' alsof ik dat dagelijks bestel zeg maar. Terwijl Sandra wat in de keuken aan het rommelen is vertelt ze dat op de benedenverdieping haar atelier is. Sandra schildert, maar daar kom ik later wel even op terug.
Ondertussen pak ik de theepot aan van haar en zet deze op een gezellige ronde tafel met uitzicht op de tuin één etage later. Ondertussen vertrekt haar man Vincent om boodschappen te doen en ze vraagt belangstellend of ik ook " een man" heb. Ik moet lachen...dit past wel bij haar...een open geest. Direct beseft ze wat ze gevraagd heeft en samen lachen we er even om, alhoewel...het had gewoon gekund natuurlijk. En ook dat beseffen we allebei. Mooi. Ik vertel ondertussen dat ik twee kinderen heb en ook twee kleinkinderen. Ik vraag haar of ze ook kinderen heeft.
Ze vertelt dat ze één zoon had en nu nog een bonus kleinkind zoals ze het zelf noemt. Vol passie vertelt ze over deze jongen die ze ooit een tijger cadeau gedaan heeft. Eeeeh...? Nee, geen echte maar een soort van adoptie tijger waarmee je dan bijdraagt aan de leefomgeving van de tijger. Sandra vertelt ondertussen vrolijk verder over dat ze ook de natuur een warm hart toedraagt.
Haar gepensioneerde hulphond Noortje ligt ondertussen op de vloer en kijkt mij bevestigend aan.
Als lezer zal je nu denken...hulphond?..waar komt die opeens vandaan? Tja, had ik al verteld dat Sandra in een rolstoel zit? Niet? Nou, bij deze dan. Sandra zit in een rolstoel.
Ondertussen wordt de thee ingeschonken en mag ik er een koekje bij pakken. Een kletskop koekje. Een koekje die wij vroeger thuis ook veel hadden, herinner ik mij opeens. Kletskop. Past wel een beetje bij de situatie denk ik...twee kletskoppen op een stoel en een trommel vol.
Sandra vertelt ondertussen dat ze afgelopen weekend bij een workshop miniaturen schilderen geweest is.Schilderen met bladgoud en eitempera, schilderen op de manier van de oude ambachten.
We gaan even terug naar het begin, het begin van het verhaal van Sandra.
Als gevolg van een postnatale psychose was Sandra in 1996 gevallen en heeft daarbij een dwarslaesie opgelopen. Ze hadden toen een zoon van één jaar oud,Bas. Tijdens de revalidatie hebben haar ouders en schoonouders veel dingen opgevangen en geholpen waar mogelijk.Het gemis om als jonge moeder van 31 jaar oud niet me je zoon te kunnen spelen of de gewone dingen te kunnen doen wat je als jonge moeder wil doen zal groot geweest zijn. Sandra was op het moment van de val werkzaam als fysiotherapeut en ze besefte vrijwel direct na de diagnose dat dit niet meer zal herstellen.
Zij zag en ziet dit als een kracht.Omdat ze wist dat dit niet meer zou herstellen wordt haar een hoop teleurstelling bespaard. Hopende op een verbetering, misschien komt het toch nog goed...
Nee, dit is het en daar ga ik het mee doen en dat komt goed was de houding die ze had. Uiteraard heeft dit tijd nodig gehad, verwerkingstijd en tijd om je leven aan te passen en opnieuw in te richten.
Op het punt dat Sandra tegen Vincent zei 'ik zit echt in de put' was het antwoord van Vincent 'nou, dan kan je alleen nog maar omhoog'.
Twee dertigers, pas getrouwd, een zoon van één jaar en dan overkomt dit je.
Ondanks alles zijn ze nu nog steeds bij elkaar. Makkelijk? Nee, dat denk ik niet.
Ze zijn beide mensen die kijken naar dingen die wel kunnen. Op de locatie van de workshop van afgelopen weken hing een poster van ' Boulevard of Broken Dreams'..
Sandra refereert daaraan en zegt dat het hele leven feitelijk zo is.Maar ze zegt dit op een ontspannen en neutrale manier. Sandra hecht veel waarde aan realiteit en ergens sterker uit komen, niet bij de pakken neer zitten.

Ze vertelt dat de Japanners daar iets moois voor hebben. Wabi Sabi, zegt ze. Gebroken aardewerk of porselein versieren ze met een gouden randje. Het barstje valt juist op en vertelt jou verhaal ' de schoonheid van het verval'.
Ik kijk naar deze dame en voel de sterkte, kracht en zelfbewustzijn die ze uitstraalt.
Het lijkt of ik er al lang ken, langer dan vandaag. Ik voel een soort van herkenning in mezelf, een soort van zelfde levenswijze of gedachtegang waarbij ik nooit echt stil bij sta en wellicht ook niet echt goed zelf bij kan komen.Een soort connectie. Terwijl mijn leven echt heel anders gelopen is dan dat van Sandra.
Tijdens het revalidatieproces kwam een vriendin van Sandra aan met schilder spullen en ze is gaan schilderen. Het schilderen heeft haar ontzettend goed geholpen om weer vooruit te komen.Bezig zijn, ergens aan werken. In het revalidatiecentrum heeft ze nog geëxposeerd en ze is hier mee door gegaan. Ze heeft diverse opleidingen gedaan en geeft nu ook zelf workshops in haar atelier beneden.
Het schilderen geeft vorming aan wat in haar leeft, het is heilzaam, zegt ze. Ze heeft ook kunstzinnige therapie gekregen en geeft dat ook in haar atelier nu door aan andere lotgenoten.
Lotgenoten die ook een kind verloren hebben aan suïcide.Haar zoon Bas van 20 jaar oud die uit het leven stapte.Geheel onverwacht in 2016.

Bas pleegde suïcide toen hij bijna 21 jaar was en niemand had een idee dat dit ging of kon gebeuren. Er waren geen signalen vooraf. Bas had zijn net VWO diploma, voldoende vrienden en een vriendin in Canada die hij binnenkort zou gaan bezoeken.Bas was gewoon een jongeman en niet somber. Bas was wel het type wat Sandra als een 'beschouwer' ziet. Bas keek graag om zich heen om te observeren, en maakte op zijn eigen individualistische manier gewoon onderdeel van de samenleving uit.
Op de betreffende dag zelf was Sandra ter controle in het ziekenhuis geweest. Bij haar thuiskomst dacht Sandra dat Bas niet thuis was en dat hij nog met enkel vrienden in de stad had afgesproken omdat hij spoedig naar zijn vriendin in Canada zou gaan. Toen Vincent thuis kwam en Sandra vertelde dat Bas niet thuis was ging Vincent boven kijken en heeft daar hun zoon gevonden.

" Ik probeer achteraf een moment terug te halen.
Begon het voor jou al veel eerder misschien?
Ik had je zo lief, ik heb je gedragen.
Ik heb je altijd beschermd,
en nu blijf ik maar vragen.
Hoe kan het nou.
Hoe kan het nou dat ik
 het niet heb gezien. " ( Brigitte Kaandorp )

Sandra is vrij spiritueel ingesteld en terwijl de hulpdiensten gebeld worden beseft ze ook dat hun zoon Bas méér is dan een lichaam. Hij is een ziel, geest, bewustzijn. Dat is Bas. Bas zit in haar hart.
In het verwerkingsproces is Sandra aan Bas gaan schrijven.Door middel van zijn eigen playlist kreeg ze inspiratie en dat vertelt zijn verhaal. Sandra en Vincent halen hier kracht uit. Het gevoel dat je in contact bent met Bas door middel van muziek. Sandra vertelt dat Bas heel perfectionistisch was en ook heel gevoelig. Bas beschikte ook over een sterke eigen mening wat het niet altijd makkelijk maakte maar wel zorgde voor inspirerende gesprekken.Bas was een grote motivatie voor Sandra om door te gaan met leven na haar val. Na het wegvallen van Bas brak er dus wederom een moeilijke tijd aan.

"Het is over.
Over en gebeurd, het is voorbij.
En ik weet niet waar je bent, maar niet bij mij
. Het is voorbij." ( Brigitte Kaandorp )

Sandra gelooft in de kracht van het nu.Het Nu is enorm waardevol, je kunt het zo verliezen.
'Pluk de dag' schiet het daar op die stoel tegenover die sterke dame even door me heen.
Sandra probeert 'te zijn met alles wat er is'. Zonder oordeel alles doorleven, beleven, dan word je een ander mens.
Terwijl Sandra dit vol met passie vertelt zit ze een beetje te stralen. En opeens begrijp ik die heldere ogen wel. Sandra heeft de kuilen in de weg gezien en loopt er voortaan omheen.
Sandra kan heel goed vertellen, dingen doorzien en begrijpelijk maken. Ik stel me zo voor dat ze dat ook heeft moeten leren tijdens de revalidatie en daarna na de suïcide van haar zoon. Een heel traject waar je als persoon door heen moet.Jezelf proberen te zien zoals je bent, kijken zonder oordeel. Uiteindelijk is wat je vanzelf ziet degene die je bent. Wellicht moet je dat stukje alleen doen, maar mensen om je heen die je steunen en die je zien dragen daar uiteraard veel aan bij. Gelukkig had Sandra haar man Vincent die haar steunde en ook veel vrienden en buurtgenoten die naar hun omkeken.Door wat Sandra is overkomen is wel haar geloof in religie verminderd maar het spirituele in haar sterk naar boven gekomen.
Sandra haalt haar positiviteit uit mensen door hun te enthousiasmeren, haal het beste uit jezelf.
Vaak weet jezelf niet wat je kan als mens, zegt Sandra. Sandra helpt mensen met schilderen en om een inspiratiebron te zijn. Het zijn van een inspiratiebron werkt twee kanten op en dat werkt dan weer voor Sandra; je ziet die mensen vrijer worden. Ze komen los uit hun eigen gedachtewereld en gaan een nieuwe weg op. Sandra noemt dit ' we gaan licht werpen'. Dat werkt vaak al om mensen te laten vertellen over dingen waar ze tegenaan lopen of waar ze mee zitten, de gesprekken komen dan vanzelf.Een gesprek op zich kan al een oplossing zijn.Op die manier proberen ze gezamenlijk tot de essentie te komen.
Sandra vertelt ondertussen vrolijk door en de Rooibos thee staat koud te worden.
Sandra is ook erg betrokken bij dierenleed, ze steunt veel stichtingen.
Ik vraag haar of dat wel nut heeft, geld verdwijnt vaak in de zakken van de stichtingen zelf en we zien weinig effect.Althans dat zijn soms mijn gedachten, terwijl wijzelf ook diverse dieren en natuurstichtingen financieel steunen.
Sandra vertelt dat dat haar veel positiviteit en kracht geeft om dit te kunnen doen en dat ze het kan doen. Ze draagt iets bij om het een betere samenleving te kunnen maken. Sandra kiest ervoor om het goede te zien en gelooft uiteindelijk wel in bewustwording van de mens.
Sandra zegt dat als ik haar 40 jaar geleden had gezegd wat haar zal overkomen en dat ze desondanks dat nog zo krachtig in het leven zal staan, ze me niet geloofd had. Ik merk direct dat Sandra geen verhaal aan het vertellen is.Het is een levensles. Hier zit een vrouw die stormen doorstaan heeft, die mensen kan steunen, inspireren en doorzien. Zonder oordeel. Hier zit een vrouw met een mooi en volledig leven, een leven met veel tegenslag. Maar juist die tegenslag heeft haar gevormd tot het mooie mens wat ze tot op de dag van vandaag is. Sandra vergelijkt het met het oplossen van een puzzel. Wellicht krijgen we die puzzel nooit opgelost maar het is belangrijk om door te blijven puzzelen, zegt Sandra.
Voor mij persoonlijk is Sandra ook weer een puzzelstukje op mijn pad. Ik stapte twee uur eerder uit mijn auto en nu zit ik hier Rooibos thee te drinken met een vrouw waar ik verbinding mee voel, die ook mij inspireert en motiveert.

We schakelen even terug naar het overlijden van Bas en zijn playlist.
Op de dag van zijn begrafenis was het mooi weer en de vrienden van Bas droegen de kist de aula in. Een aula van glas met een tuin daarbuiten, de wind waaide. De muziek begon.
Muziek die klinkt als wind. Sandra omschrijft het als een Episch Moment. Dit is iets wat Bas ons gegeven heeft, zegt ze. Dit is zijn inspiratie, hij heeft de regie en wij voeren uit. Met Liefde.

Pink Floyd - Shine On You Crazy Diamonds.
"Remember when you were young
You shone like the sun
Shine on, you crazy diamond
Now there's a look in your eyes
Like black holes in the sky
Shine on, you crazy diamond"

Vanuit de playlist van Bas komen we op meerdere artiesten / bands zoals The Doors / Jim Morrison en op die playlist stond ook Nick Drake. Er is een nummer van Nick Drake dat heet Fly. Sandra vertelt nu dat ze in haar psychose tijdens haar val toen Bas één jaar oud was dacht dat ze samen konden wegvliegen. Bas was tijdens haar val dus bij haar, in haar armen, iets wat ze nog niet eerder had verteld. Sandra kende het nummer Fly niet en na de dood en begrafenis van Bas heeft ze het opgezocht. Het nummer gaat erover dat het te moeilijk is om te vliegen.
Een regel uit het lied is " Now I just sit on the ground in your way" . Bas zat na de val van Sandra ook op de grond. Sandra voelt dit als verbinding met haar zoon. Dit nummer met die zo toepasselijke tekst voelt als dat Bas dat voor haar gekozen heeft. Sandra heeft het verhaal van de val aan Bas geschreven toen hij achttien jaar oud was, en het voelt nu alsof dat nummer over hun gaat.
Bas heeft dat ook zo gevoeld. De puzzel komt weer naar voren, het voelt voor Sandra alsof zij en Bas samen gepuzzeld hebben. De puzzel is niet afgekomen maar er is al wel een mooi resultaat te zien. Dat voorlopige resultaat zit voor me, in een rolstoel, vertelt een inspirerend leven te hebben en drinkt Rooibos thee. Haar naam is Sandra. Ze schildert en brengt graag mensen verbinding met zichzelf en anderen, laat het beste uit jezelf naar boven komen, roept soms meer vragen op dan je verwacht had maar helpt je ook weer aan een antwoord wat je jou eigen pad opstuurt.
Sandra is mijn puzzelstukje naar een puzzel die waarschijnlijk ook nooit afkomt, hoeft ook niet.
Het gaat erom dat we blijven puzzelen.

NOOT: in deze tekst zijn delen gebruikt van het nummer Het is Gebeurd wat gezongen is door Brigitte Kaandorp. Brigitte Kaandorp heeft dit lied geschreven onder andere vanuit het perspectief van Sandra. Sandra en Brigitte kennen elkaar doordat zij buurtgenoten zijn, en Bas dus een buurjongen van Brigitte Kaandorp geweest is.

Gebruikte teksten:
Het is Gebeurd - Brigitte Kaandorp, 2020 - Nominatie Annie M.G. Schmidtprijs
Shine On You crazy Diamonds - Pink Floyd, 1975
Nick Drake - Fly, 1971